De vergeten chocola historie

We kennen allemaal de Belgischebonbons en Zwitserse chocola. Maar dat uitgerekend een Nederlander de chocoladereep heeft uitgevonden, is welhaast vergeten. Rond 1900 stonden er zo veel chocoladefabrieken in Amsterdam dat de geur van cacao
voortdurend in de stad hing. De fabrieken zijn verdwenen, in de geschiedenisboeken ontbreekt het zoete verleden van Amsterdam. Wat is er gebeurd met de Hollandsche chocolade ?

Chocolade was een van de producten waarvoor fraaie reclame werd gemaakt.

Chocoladefanaat en oprichter van de Chocoladefabriek Maurits Rubinstein ging op zoek naar het antwoord. We schrijven het jaar 2000. Rubinstein dwaalt rond in een paar verlaten fabriekshallen in Bussum. Hij is op zoek naar iets, een aanwijzing dat hier decennia geleden het grootste chocolademerk van Nederland zijn repen produceerde.

Via kronkelende gangen en stoffige kasten stuit hij op een kluis zo groot als een huiskamer. Achter de deur bevindt zich 150 jaar Bensdorp-chocolade . Handgeschilderde wikkels met gouden letters ,schilderijen van de familie Bensdorp een uitgebreid archief en kisten vol aandelen.

Vrijwel iedereen is het vergeten, maar het Amsterdamse chocolademerk Bensdorp was het grootste van Nederland. Het verhaal gaat dat mijn over-over-grootvader in Italië pepermunt leerde gieten, vertelt Louis Bensdorp, de laatste uit de familie die nog directeur is geweest. Hij kon dat met twee handen tegelijk, waardoor zijn productie twee maal zo hoog was.

Nadat over-overgrootvader Louis het vak in Frankrijk en Italië had geleerd, opende hij een winkeltje in de buurt van de hoofdstedelijke Vijzelstraat. Daar werden repen, bonbons en suikerwerk verkocht, allemaal naar eigen recept.
Voordat de Nederlander Casparus van Houten in 1828 een manier ontdekte om repen te maken, werd chocola alleen gedronken. Wel werden harde 'koeken' van cacao gemaakt, maar die waren zo vet dat ze veel te zwaar op de maag lagen.
De firma Van Houten groeide uit tot een van de bekendste Nederlandse chocolademerken en tot een wereldwijd bedrijf.

Amsterdam profiteerde mee en ontwikkelde zich tot een echte chocoladestad. Er zijn aanwijzingen dat de stad eind negentiende eeuw dertig tot veertig fabrieken huisvestte. Bekende merken waren Bensdorp, Korff, Tjoklat en Blooker. In de regio zaten Droste (Haarlem) en Van Houten(Weesp)

Voor de famile Bensdorp was het als nel tijd om uit te breiden. In 1849 werd de eerste fabriek aan de Amstel gesticht. In 1905 was het bedrijf zo groot geworden dat in Bussum, Oostenrijk,Duitsland en zelfs Afrika fabrieken werden geopend.
De Amsterdamse haven groeide uit tot de grootste doorvoerhaven van cacao, een positie
die zij tot de dag van vandaag heeft behouden. Nog steeds heeft Nederland 30 procent van de wereldproductie in cacaoboter en poeder in handen. Maar een echte chocoladereep wordt hier niet meer gemaakt vertelt Bensdorp .Met de groei van de verschillende merken nam ook de concurrentie toe. Chocola is volgens Rubinstein een van de eerste producten waarvoor uitgebreid reclame werd gemaakt. De chocoladereep kende een eindeloos aantal varianten. Sportchocolade, koningin Wilhelminachocolade ,padvindersrepen en ga zo maar door. ledere reep had een eigen, kunstig ontworpen wikkel.

	Een wikkel die duidelijk moest maken dat alles dat van het boerenland afkomstig is gezond is.
	Van wege de vermeende helende werking werd cacao in apotheken verkocht

Bonbons werden in doosjes verkocht die bijna kostbaarder waren dan de snoepjes zelf. Dankzij de uitvinding van VanHouten werd chocola een product voor de gewone man. Maar de luxe uitstraling ervan werd in stand gehouden , vertelt Rubinstein.

In de 17de eeuw verbood de kerk lustopwekkend chocoladedrankje

Begin vorige eeuw dichtte men chocola allerlei gunstige effecten op de gezondheid toe. Cacao kreeg een vaste plaats in de apotheek. De ene keer werkte het tegen futloosheid, en de andere keer was het goed bij brandwonden. Chocolade zou bovendien lustopwekkend zijn. Beroemde courtisanes in de zeventiende eeuw gaven hun klanten chocolade te drinken, wat voor de kerk weer een reden was het drankje in de kloosters te verbieden.

Fabrikanten maakten grif gebruik van de vermeende effecten van chocola, zo blijkt uit de wikkels die Rubinstein aantrof. Teksten als " Volgens verklaringen der beroemdsten Doctoren en Chemisten heeft Bensdorps cacaopoeder vele voordelen, zoals een groote hoeveelheid voedzame en lichtverteerbare bestanddelen en algeheele zuiverheid" moesten moeders verleiden de lekkernij aan hun gezin voor te schotelen.

Wat is er misgegaan ? Na de Tweede Wereldoorlog ging het steeds slechter met de Nederlandse chocolademakers. De concurrentie was moordend, buitenlandse bedrijven kregen steeds meer voet aan de grond. De zorg en aandacht die aan de producten werd besteed ,gingen ten onder aan de productie en de noodzaak tot groei.
In 1972 kon Bensdorp het financieel niet meer bijbenen en werd overgenomen door Unilever .Dat concern heeft niet zo goed op het imperium gepast , verzucht Louis Bensdorp. Niemand weet meer dat Bros van Bensdorp was. In Oostenrijk worden onze repen nog steeds verkocht, maar daar denkt men dat het een Oostenrijks merk is. Bensdorp is nmiddels in handen van het Zwiltsers/Belgische Callebaut.

Andere merken waren hetzelfde lot beschoren. Het publiek wilde Mars en Milka en de Nederlandse repen raakten in de vergetelheid. Maurits Rubinstein wil de chocolade zijn plek teruggeven in Amsterdam. De ruim 150 dozen archiefmateriaal over de Hollandse chocoladefabrieken die hij de afgelopen jaren verzamelde, moeten worden uitgeplozen. De meest opzienbarende ontdekkingen krijgen een plek in het museum van De Chocoladefabriek, die eind 2009 in Amsterdam zal worden geopend. Daar zullen voor het eerst in decennia ook weer chocoladerepen worden gemaakt. Daarmee is het mysterie nog niet opgelost. In de kluis van de Bensdorpfabriek is een kleinere kluis aangetroffen. De sleutels zijn teruggevonden, maar de cijfercombinatie is onbekend. We hebben geen idee wat er zich in bevindt", vertelt Rubinstein. Ik roep elke ervaren kluiskraker op om een poging te wagen. De beloning wordt uitgekeerd in chocola.

	Een kijkje in de fabriek van de firma Korff,een van de vele Amsterdamse chocolademerken
	De oudere generatie zal zich dit chique doosje van Tjoklat nog wel herinneren

bron: Telegraaf

Back