Moortjes
|
|
Verpakkings- en reclamegeschiedenis
Het aanbieden en verkopen van pijptabak vroeg om een geschikte verpakking
waaraan te herkennen viel, wat en hoeveel er in zit en wie de leverancier
is? Vanaf circa 1700 komen de eerste tabakszakjes op de markt, vermoedelijk
eerst nog onbedrukt en onbeschreven, van juten en geschept papier. Dan
volgen al snel de eerste experimenten met primitieve houtgravures op de
tabaksverpakking, later de koper- en staalgravures en nog later de diepdrukafbeeldingen
(litho) . Met name de lithografie laat tabak van zijn mooiste, kleurrijkste
en meest exotische kanten zien. Dankzij de ontelbare ontwerpen en beschikbaarheid
zijn etiketten, sigarenbandjes, verpakkingen en affiches het meest zichtbare
onderdeel geworden van de tabakshistorie.
De begintijd van tabaksverpakkingen laat stadswapens zien, zeeankers, schepen en rokende turken en moren, etc. Zij zijn de eerste opvallende pictogrammen uit de toegepaste reklamekunst! In slechts enkele tabaksmusea zijn van deze boeiende ontwikkelingsgeschiedenis zeldzame ontwerpen en verpakkingen behouden gebleven (m.n. Pijpenkabinet Amsterdam en Niemeyer Groningen). Vroege exemplaren van voor 1800 blijken extreem weinig bewaard te zijn. Daar de tabak in West-Europa tussen 1600 en 1800 actief door Hollandse en Engelse handelaren werd verspreid, diende de lokale verpakkingskunst hier tevens als voorbeeld voor landen als Duitsland.
Verpakkingsmateriaal, aanvankelijk juten balen, houten vaten en kisten, later blik en karton, was nodig voor de distributie en verkoop van de tabaksproducten. Nieuwe behoeften en technologieën zorgden voor het ontstaan van nieuwe specialistische bedrijfstakken, zoals de sigarenkistindustrie en etikettendrukkerijen. Voor de herkenbaarheid en promotie van zijn producten ging de fabrikant steeds meer over op pakkende reclame-uitingen en het versieren en verluchtigen van het verpakkingsmateriaal. Met name sigarenbandjes, de meest vroege zijn bekend uit 1860 uit Spanje en Cuba, deden massaal hun intrede rond de Eerste Wereldoorlog en werden snel een alom gewild verzamelobject in Nederland.