Een middeleeuwsche miniatuur
met betrekking tot het postwezen
door
G. A. Evers
Nevenstaande miniatuur stelt Sint Hieronymus (geboren omstreeks 340,
gestorven 420) voor, terwijl hem door een bode een verzegelde brief
overhandigd wordt. De kerkvader, als gewoonlijk met een kardinaalshoed
gedekt, ofschoon hij nooit een kardinaalszetel heeft ingenomen is
ook hier afgebeeld met den leeuw, dien hij volgens de overlevering
een doorn uit de linkervoorpoot trok, en waarvoor het dier zich zóó
dankbaar toonde, dat het steeds in zijn nabijheid bleef. Volgens een
andere lezing is deze leeuw een symbolische voorstelling van Hieronymus
verblijf in de woestijn, een aanduiding der moedige bestrijding zijner
vleeschelijke neigingen, een teeken zijner overwinning op de vijanden
der goddelijke waarheid.
De miniatuur is ontleend aan een door Petrus Schoiffer van Gernsheim
op 7 September 1470 te Mainz voltooide uitgave der ‘Epistolae’
een verzameling brieven door sint Hieronymus over geestelijke zaken
aan verschillende personen geschreven. De inhoud dezer brieven is
nog van meer dan gewone kultuurhistorische waarde.
De bijzonder mooi uitgevoerde incunabel is gedrukt op perkament en
op verschillende plaatsen verlucht met initialen, waaruit zich capillair
ornament ontwikkelt, dat in langgerekte acanthusbiaden eindigt, en
met randversieringen bij elke ‘distinctio’.
Ofschoon de druk van duitschen oorsprong is, wijst de stijl dezer
handverluchting op gelijktijdige noord-nederlansche, misschien wel
utrechtsche herkomst. Het is bekend, dat te Utrecht productieve klooster-
en leekenateliers hebben bestaan.
Zeer waarschijnlijk heeft de miniaturist dus hier een briefoverbrenger
uit het Sticht als voorbeeld genomen.
Blijkens de inschriften is het boek aanvankelijk het eigendom geweest
van pastoor Adam de Craenleyde te Gouda, en is het vervolgens in bezit
van het fraterhuis van sint Hieronymus te Utrecht gekomen, waaruit
het in 1584 naar de toen gevormde stads-, tegenwoordig de universiteitbibliotheek
te Utrecht (catalogus der incunabelen nr. 307) is overgegaan.
