Enkele opmerkingen naar aanleiding van de demonstratie in Overloon.

De aardappelrooimachines kan men in enige groepen indelen.
In de eerste plaats zijn er machines, die de aardappels in de zak of op een wagen leveren. Er zijn hiervan nog maar heel weinig in Nederland in gebruik, waaruit blijkt, dat zij nog wel enige bezwaren hebben.
De tweede groep machines omvat de z.g.n. voorraadrooiers. Hiermede wordt een rij aardappels zodanig boven de grond gelegd, dat de volgende rij met de machine kan worden gerooid, zonder dat de vorige rij eerst is opgeruimd.
De derde groep betreft machines, die zodanig werken, dat men na elke rij moet ,
rapen. Deze geven betrekkelijk weinig arbeidsbesparing en daarom is er grote vraag naar goede voorraadrooiers.

Bij vrijwel alle aardappelrooimachines wordt er met een mes onder de aardappelrijen door gesneden. De aardappels worden dan gelicht en daarna wordt bij de diverse machines op verschillende wijze een scheiding gemaakt tussen grond en knollen. Wanneer het mes te diep snijdt, wordt er te veel grond losgemaakt, en snijdt het te ondiep ,dan worden er aardappels doorgesneden. Het te ondiep snijden kan men het beste constateren bij machines, waarbij de grond zijdelings wordt afgevoerd. Er wordt met de machine een geultje gemaakt en in
dat geultje kan men de eventueel doorgesneden aardappels zien liggen. Wanneer echter de grond op dezelfde plaats wordt achtergelaten, omdat deze door een stavenrooster valt, kan men niet direct zien, of er aardappels zijn doorgesneden. Men moet er in dat geval op letten, of er bij de geraapte aardappels stukgesneden exemplaren zijn of men neemt. de losse grond weg en ziet wat er is achter gebleven. Het is dus van groot belang dat de machine nauwkeurig op diepte wordt afgesteld.

Het mes is in de regel een driehoekig mes ,waarvan de punt middenonder de aardappelrij door moet gaan. Wanneer met een zodanig mes de grond te veel wordt opgelicht, kan het voorkomen, dat het mes aan de zijkant aardappels morst. Deze komen onder de grond terecht en zullen gewoonlijk niet worden opgeraapt. Om dit te voorkomen, plaatst men aan weerszijden van bet mes dikwijls een draaiende schijf.
In plaats van een driehoekig mes kan ook gebruik worden gemaakt van twee messen, die elk de helft van de rij aardappels oplichten. De punt van het mes gaat dan vooraf aan de zijkant en in het midden er tussen de beide messen een kleine opening. De twee messen zijn gezamenlijk gootvormig; bij deze constructie zullen er weinig aardappels zijdelings langs het mes kunnen passeren. Een zodanig mes heeft de Duitse Back machine, die te Overloon werd gedemonstreerd. Achter dit mes bevinden zich bij de machine twee schudzeven, die bestaan uit naast elkaar liggende staven. Deze zeven schudden in de lengterichting. In deze machine kunnen roosters worden gelegd op verschillende afstanden tussen de staven. De machine moet nu zo worden afgesteld dat de grond er door valt en dat de aardappels aan het achtereind schoon op op de losse grond komen te liggen. Wanneer de grond vochtig is ,moet de afstand tussen de staven groter zijn dan wanneer de grond droog is. Valt de grond te snel door de zeven,dan komen de aardappels schoon op de tweede zeef en
tweede zeef en zullen daar door het schudden kunnen worden beschadigd. Bij een goede afstelling geeft deze machine echter weinig beschadiging. Op de demonstratie te Overloon was de afstelling niet in alle opzichten goed, omdat er niet gerekend was op zulke natte grond.
Verder komt het er op aan, dat de spoorbreedte van de machine en van de trekker is berekend op de rijen,afstand van de aardappels.

Er werd te Overloon gedemonstreerd met een rijenafstand, die niet overal constant was, maar welke lag tussen de 55 en 68 cm. De machine was afkomstig van een bedrijf, waar men is ingesteld op een rijenafstand van 70 cm. Hierdoor liep zowel het wiel van de trekker als dat van de rooimachine over de ruggen aardappels. De dieptestelling van het mes is met een kleine kruk zeer nauwkeurig te regelen. De zeven hangen aan houten veren, op ongeveer dezelfde wijze als de werpschudders in een dorsmachine. Op het betreffende bedrijf had men weinig last van het breken der schudlatten, hetgeen elders nogal eens voorkomt. Hoewel op de demonstratie te Overloon getoond werd, dat met deze machine goed werk kan worden geleverd, kwam zij niet zo voordelig uit als mogelijk geweest had kunnen zijn.

Een andere goede voorraadrooier, die te Overloon werd gedemonstreerd, was de Franse Denis machine. Deze loopt eveneens achter een trekker en wordt over de aftakas aangedreven. De trekker die hierbij werd gebruikt, was een kleine Farmall A. Achter het driehoekig mes bevindt zich een staven elevator, welke zó kan worden afgesteld, dat hij meer of minder schud,terwijl hij eveneens op meer of minder kan worden afgesteld. Ook de snelheid van de ketting is regelbaar. De afstelling moet nu zo zijn,dat de grond mee gaat tot boven aan de elevator. De aardappels liggen dan op de grond en kunnen op de ketting weinig beschadigen. Vooraan op de machine is een zitting gemonteerd. waarop een man zit, die de diepteafstelling van het mes regelt en die het verloop van het werk kan controleren. Met deze machine werd goed werk geleverd; er werd gerooid in aardappels van het soort Bintje, die nog niet geheel rijp waren. Slechts van weinig knollen werd de schil beschadigd.
Een machine van overeenkomstig type werd gedemonstreerd door de firma Brouwer. Deze werkte echter veel minder goed en daaruit moge blijken, dat een nauwkeurige constructie en juiste afstelling voor zo'n machine van groot belang zijn.
Verder liepen er te Overloon twee eenvoudige voorraaadrooiers. namelijk de Roulette, welke de aardappels op een ronddraaiend stavenrooster brengt; in deze natte grond was de werking niet heel mooi en kwamen de aardappels lang niet altijd boven. Verder een Duitse Vorratrooier, die ook een driehoekig mes heeft. Achter dit mes worden grond en aardappels zijdelings weg- geslagen door éen verticaal rad met tanden, waarna ze in een ronddraaiende grote korf van staafijzer komen. De grond moet hier doorheen gaan,terwijl de aardappels er aan de andere kant moeten uitkomen en op een rij moeten blijven liggen. De maaswijdte van de korf was iets te groot en daardoor gingen er ook wat kleine aardappels doorheen. De natte grond bleef nog lang in de korf hangen,de machine trok daardoor door zwaar en de aardappels kwamen niet geheel schoon op een rij te liggen. Men kon zich wei indenken, dat deze machine onder gunstige omstandigheden vrij goed werk kan leveren.

Er werd te Overloon ook nog gedemonstrerd met een McCormick rooier, die op de boerderij aanwezig was. Bij deze machine worden grond en aardappels achter het mes zijdelings door ronddraaiende vorken af. gevoerd. Deze vorken kunnen meer of minder steil worden gezet, waardoor de aardappels meer of minder ver weg worden geworpen. Deze machine werkte goed; in het algemeen is 't echter wel nodig. dat men de aardappels na elke rij opraapt.
Ook is nog gewerkt met een gewone aardappellichter .Bij de natte grond kwamen de aardappels niet boven de grond. Het is echter een eenvoudige machine,die vaak goed zal bevallen. Zij is vooral doelmatig bij het rooien van pootgoed van late aardappelrassen. De knollen zitten dan bij het rooien nog voldoende stevig aan de stengels.
Er werd nog in zakken gerooid met de machine van de fabrikant Brouwer. Hierbij worden de aardappelruggen aangedrukt door kegelvormige, ijzeren rollen. Achter deze rollen licht het mes de aardappels op
Aan weerszijde bevindt zich een schijf om daarmee te bereiken, dat alle knollen op de staven elevator komen. Van de stavenelevator komen de aardappels op een horizontaal liggend schudzeef en van daaruit in de zakken. Op de horizontale schudzeef kan het loot er worden afgehaald. Onder deze omstandigheden kwam er te veel
natte grond op de zeef, die daardoor ook in de zakken kwam. Van een aantal aardappels werd de schilbeschadigd.

Ten slot te is er nog gedemonstreerd met een machine, gefabriceerd door de fabrikant Kursten.
Deze machine lijkt veel op de Duitse Vorratrooier, maar dan achter op een vrachtauto gebouwd. Naast de grote rond draaiende korf bevindt zich een smal ronddraaiend rad met een middellijn van ongeveer 21/2 m. Dit rad bestaat uit bakjes. Uit de grote korf komen de aardappels dus in de bakjes en boven in de machine komen ze vandaar uit op transportband .De zakken worden hierna op de vrachtauto gezet. Onder deze omstandigheden kon deze machine nog geen goed werk leveren. De motor van de oude vrachtauto was echter niet in orde. Het is dus wel mogelijk dat zij onder normale omstandigheden vrij goed zal voldoen.
De omstandigheden waaronder te Overloon gerooid werd, waren ongunstig, in die zin dat de zandgrond erg nat was. Het kan echter in October vaak voorkomen dat de grond zo nat is. Ten behoeve van de demonstratie was het loof van de aardappels afgemaaid en verwijderd; onkruid kwam op het land ook niet voor en hierdoor waren de omstandigheden weer gunstiger dan elders wel vaak het geval zal zijn.

De demonstratie trok zeer veel belangstelling; er zijn bijna 3000 mensen geweest. Hieruit blijkt wel dat veel landbouwers grote belangstelling hebben voor een aardappelrooimachine. Het is echter bekend, dat het op vele bedrijven nog niet economisch is om machinaal aardappels te rooien. Verschillende machines werken niet naar wens onder de omstandigheden,waarmee men in de practijk te maken heeft.,terwijl de machines,die vrij goed zijn ,zo duur zijn dat het velen niet economisch is ze aan te schaffen Daarnaast is het zeer belangrijk, dat de aardappels goed gaaf blijven. Heeft beschadiging immers tot gevolg, dat de aardappels minder goed verkocht worden. dan is de machine vaak niet economisch.
In verschillende streken gevoelt men er veel voor zulke demonstraties te doen houden. De demonstraties ,die in het vorig jaar in Numansdorp en in Drenthe zijn gehouden,trokken ook veel belangstelling . Een groot gedeelte van het publiek kreeg daar echter maar weinig te zien; het is immers met mogelijk om aan enige duizenden mensen de diverse machines te tonen. Wie een demonstratie wil organiseren, moet er zich dus goed rekenschap van geven dat er veel publiek kan komen, terwijl de bezoekers na afloop wellicht niet tevreden zijn over hetgeen ze hebben kunnen zien.
Het aantal machines, dat gekocht kan worden, is nog zeer gering. Nieuwe machines zijn nog niet in groot aantal in de fabricage en de oude, bekende machines komen uit buitenlandse fabrieken, die slechts een gering aantal aan Nederland leveren. Het .is echter aan fabrikanten en handelaren wel duidelijk,dat er grote belangstelling is voor de mechanisatie. Er wordt daarom op vele punten naar verbetering van de machines gezocht,zodat gegadigden in een volgend jaar wellicht een betere machine kunnen kopen dan nu wordt aangeboden.