Kooplieden

De Armeniërs zijn een zeer begaafd volk van kooplieden. Slechts weinigen kozen de militaire carriere in Rusland. De meesten waren kooplieden, bankiers of kleine zakenmensen. Maar hun revolutionaire beweging, die zeer nationalistisch was; vertoonde zeer veel overeenkomst met de Russiche sociaal revolutionairen, de partij die als voornaamste wapen de persoonlijke terreur bezigde, de partij die de moord op de Czarenfamilie en ministers organiseerde.
Ook de nationalistische partij der Armeniers nam vaak haar toevlucht tot terreur, waarbij ze onder meer alle landgenoten verplichte de beweging minstens materieel te steunen , als ze ten minste niet ten offer wilden vallen aan geheime strafmaatregelen.

Het is bekend, hoe in Turkije steeds weer bloedige vervolgingen tegen de Armeniërs losbrandden. die vaak door de Turkse regering zelf werden georganiseerd, Maar ook in Rusland waren de Armeniërs niet geliefd.
De Georgiërs koesteren tegen de Armeniërs, hoewel hun hoofdstad Tiflis een Armeense meerderheid bezit, een soortgelijk haatgevoel als in Midden. en West Europa het anti.semitisme, De Kaukasische Mohammedanen, met Dame in Baku, wekten, ook onder Russische heerschappij.
Bij herhaling bloedige pogroms op tegen de Armeniërs.

De Russische Armeniërs kan men eigenlijk in drie groepen verdelen. Armenië zelf is een rotsig, heet, troosteloos land. Er is nauwelijks te leven in de grauwe en stoffige hoofdstad Eriwan. Oneindig veel mooier is de sneeuwwitte stad in de rotswoestijn Leninakan, die de Bolsjewieken gebouwd, hebben. In de nabijheid van Eriwan ligt de, Etschimandse, het Armeense Vaticaan met kostbare, oeroude bibliotheek. , Hier , resideert de Katholikos aller Armeniers het opperhoofd der Armeens-Gregoriaanse kerk, als absoluut heerser, maar ook door alle Armmiërs als de hoogste wereldlijke
autoriteit beschouwd ten tijde der onderdrukking, al& de levende banier der nationale verwachtingen.

Dit land kende tot de Russische revolutie in bijna geen klassenonderscheid Onder de Turkse overheersing werd de intellectuele bovenlaag van zijn bevolking op economisch en sociaal terrein weggevaagd. Later. toen Rusland de macht in handen kreeg, volgde de Diaspora der wilskrachtige elementen naar Rusland, Tiflis. Baku, Rostov, Moskou
en Petersburg. Zodoende bestond de bevolking van het eigenlijke Armenië in 1918 uitsluitend uit arme boeren. De clerus, wiens ambt van vader op zoon overging, onderscheidde zich niet door wetenschap. Dit onderscheid was van sociale aard.

Feodaal

In de Kaukasus woonden echter nog andere Armeniërs. In de bergen had zich lang tevoren een deel van het volk verscholen. Geruime tijd bleven ze daar ongemoeid. Zo ontstonden er feodale verhouding.

Het bergplateau van Karaback vormt ook nu een autonome republiek. Het is echter geen deel van de Sovjet-republiek van Armenië, maar van Azerbeidsjan.
Het derde deel der Armeniërs in Rusland vormt wel het belangrijkste. Dat zijn de :Armeniërs van de Diaspora. Bij Baku ontstond een geheel Armeense enclave Nachitschcwan Zo heet ook de Armeense voorstad van de economische hoofdstad van het Donbekken, Rostov aan de Don.
De Armeniërs speelden een grote rol bij de ontginning der olievelden van Baku en waren met de Grieken de grootste bankiers in het oude Rusland. In de Diaspora vormde zich ook een Armeense intelligentsia, die, hoezeer ze ook onder Russische invloeden kwam, toch steeds Armeens bleef.
Het is bekend, op welk een gruwelijke wijze er een einde kwam a-an de lotgevallen der' Armeniërs.in het Turkse rijk. De Turkse dictator in de eerste wereldoorlog, Enver-Pascha. besloot de Armeniërs totaal te vernietigen en gaf de wereld een, voorproefje van datgene wat HitIer later met de Joden zou doen. Meer dan twee millioen
Armeniërs, mannen, vrouwen en kinderen, werden uit de steden en dorpen weggevoerd en in de woestijn door politie en Koerden afgemaakt.

Tijdens de Russische revolutie werd in Russisch Armenië een democratische republiek opgericht. Ze werd geleid door Armeense nationalisten en was bij haar oprichting natuurlijk fel anti bolsjewistisch.
Doch de plannen en hooggespannen verwachtingen buiten politiek terrein van deze jonge ,maar straatarme republiek werden niet bewaarheid. De Armeense nationalisten droomden er van de Verenigde Staten in Armenië te interesseren . Ze wilden een protectoraat van Amerika worden en door een nieuwe volkenbond onder mandaat van Amerika komen. De U.S.A. interesseerden zich er echter niet voor.

Toen probeerden ze het met Italië. Maar ook Italië wees het verzoek af. Intussen in de korte tijdspanne tussen 1918 en 1920,brak er echte een Armeens -Georgische oorlog los. Tweemaal werd deze republiek door de Turken bedreigd. Aan de andere zijde van de grenzen vielen intussen reeds de eerste slachtoffers. De Turkse troepen,de eerste slachtoffers die door Noord Perzië oprukten,moordden de bevolking van Perzichs Armenië uit . Nog tien jaar later zag ik de talrijke ruines der vernielde dorpen .er was geen schijn van kans,dat deze republiek,door een onverklaarbare onwerkelijke haat bedreigd ,zou kunnen blijven bestaan. Voor iedere inwoner in Armenië was het grootste probleem,in het naakte levensonderhoud te voorzien. Daarom richtte de algemene aandacht zich werderom naar Moskou.

Sovjetisering

Voor de Sovjet..regering was het een bagatel, de bevolking van Armenië op haar hand te krijgen. Ze behoefde hiertoe in Armenië minder .te doen dan in Georgië.
In Armenië was nooit enige onrust, nooit een merkbare oppositie. Een deel der Armeense intelligentia der Diaspora verzoende zich met zijn lot in deze revolutie, maar een nog groter deel aanvaardde het bolsjewisme als het hulpmiddel om een nieuwe Armeense staat op te bouwen, op nieuwe economische grondslagen een Renaissance der oude
Armeense cultuur op te wekken. ,
Zo stroomde de intelligentia uit de diaspora naar de Armeense Sovjet.republiek. Nog is deze republiek in wezen arm.
Van de gehcle Sovjet.Unie Uit bezien is hier relatief echter het meeste bereikt. Op deze rotsige bod cm, die een woestijn van stenen is, ontstonden bloeiende kolchozen, door irrigatiewerken vruchtbaar gemaakt.
Oude steden werden herbouwd, nieuwe steden opgetrokken In deze republiek ontstond een modern hygiëne apparaat; in de steden verrezen Armeense theaters, die op hoog artistiek peil staan, de eerste Armeense Universiteit in de geschiedenis opende haar poorten, andere Hogescholen volgden.
Thans begint deze Armeense Sovjet-republiek in steeds sterker mate haar invloed uit te stralen..Niet alleen in Rusland is een grote Armeense Diaspora. Overal in het Nabije Oosten, in Perzië, Arabië, zelfs in Istanboel, in de staten van het Midden. Oosten en Egypte bevinden zich grote Armeense kolonies! In vele landen, waar de Armeniërs betrekkelijk rustig leven. zoals in Egypte, zijn de leden dezer kolonies vaak zeer welvarend en invloedrijk. Ook in de Verenigde Staten bevindt zich een aanzienlijke Armeense kolonie. Van Sovjet. Armenië uit straalt de nationalistische
invloed naar al deze gebieden
Voor de oorlog greep een steeds sterker wordend streven, uitgaande van de plaatselijke autoriteiten van Eriwan. om zich heen, dat de Armeniërs in de gehele wereld in toenemende mate appelleerde op hun nationaal gevoelen. Officieel heeft deze propaganda ten doel. de terugkeer der ; Armeniërs naar hun republiek te bewerkstelligen.
Historisch gezien kan men deze terugkeer, zoals gezegd, niet te hoog schatten.

Het uiteenvallen van het grote Armeense rijk, de latere vervolgingen en veroveringen der afzonderlijke Armeense staten veroorzaakten in de loop der eeuwen zo'n geweldige Armeense Diaspora, zo'n vlucht der Armeniërs uit hun onderdrukt vader. land, dat ten slot te maar een klein deel van alle Armeniërs in het oorspronkelijke
vaderland overbleef. Dit minimalé deel ofschoon het dicht om het nationale heilig; dom leefde. was economisch en cultureel niets vergeleken bij de rijken en welgestelden der Diaspora.

Nu verzamelt het gehele volk der Armeniërs zich weer op het oude grondgebied en nog wel onder Sovjetvlag. .Men kan natuurlijk niet zeggen, dat er weer een machtig Armeens rijk uit zal ontstaan.
Maar als republiek, die naar inwoners aantal een der kleinste van de Sovjet Unie is, zal Sovjet~.Armenië ongetwijfeld een grote en belangrijke staat worden.

N. BASSECHES