Als
een der laatste slachtoffers van de fascistische moordenaars is onze vriend Hendrik
Werkman gevallen. Hij werd in een massagraf te Bakkeveen gevonden, slechts
herkenbaar aan zijn persoonsbewijs. In Werkman hebben wij een kunstenaar van
internationaal formaat en tevens een trouw vriend verloren. Speciaal de Groningsche
schilders zullen zijn heengaan als een groot verlies beschouwen. Immers Werkman
heeft door zijn groote interesse in de internationale kunstproblemen hen voor
"provincialisme" behoed. Ook in het Westen kreeg hij vele bewonderaars. Ongeveer
dertig jaar geleden begon Werkman, toen eigenaar was van een boekdrukkerij, te
schilderen. Het waren Van Gogh en Gauguin die hem in inspireerden tot het maken
van mooie schilderijen. In onze destijds gevoerde gesprekken met ons beider
vriend Sirnon, sprak Werkman er dikwijls over om zich geheel los te maken van
het drukkersbedrijf, hij als zijn tragedie beschouwde. Dit is hem echter niet
gelukt, maar wel wist hij door zijn speciale kunstenaarsqualiteiten dit bedrijf
op een hoog artistiek plan te brengen. Een groot aantal zeer bijzondere handdrukwerken,
waarin Werkman geëxperimenteerd heeft met alle mogelijke middelen, is hiervan
het resultaat geweest. Zijn Groningsche vrienden keken indertijd altijd Vol verwachting
uit naar het verschijnen van zijn The Next CaI1, een uitgave van enkele pagina's
op zijn handpers gedrukt in kleine oplage. Onze tegenprestaties bestonden meestál
in het aanbieden van een goede sigaar en een glas "Bokma" bij Jan Dik. Tijdens
den oorlog verschenen zijn prachtige uitgaven voor "de Blauwe Schuit". Mede
door zijn uitzonderlijk illegaal kunstenaarschap en zijn technische vermogens
is hij een werkelijk strijder voor de schoonheid en een intensief tegenstander
burgerlijkheid en fascisme geweest. Helaas moest dit met zijn leven betalen. Jan
Wiegers
|