Zo schafte Haarlem in 1907 een slangenwagen, geschikt voor paardentractie aan, terwijl de spuiten nog altijd met mankracht ter plaatse gebracht werden. Over een eigen paard beschikte de brandweer echter niet. Daarom sloot men met een stalhouder een overeenkomst, waar bij deze zich bereid verklaarde te allen tijde een koetsier met paard gereed te houden. Tot ongeveer 1925 heeft dat gerij Jetje' genaamd (de naam van het eerste paard) dienst gedaan. Toen namen auto's dit werk over. In andere steden zoals Amsterdam, Rotterdam en Den Haag kwamen de paarden er eerst aan te pas toen daar stoomspuiten werden aangeschaft,die te zwaar waren om mensen snel verplaatst te kunnen worden. Stoombrandspuiten deden omstreeks het midden van de vorige eeuw hun intrede in Nederland,terwijl de motorspuit omstreeks de eeuwwisseling hier voor het eerst in dienst moet zijn gesteld.

De komst van de motorspuit betekende trouwens ook alweer het einde van de stoombrandspuit. Maar ook motorspuiten moesten verplaatst worden! En dat gebeurde ook
met de trekkracht van paarden, al waren de spuiten daar niet altijd op ingericht. De eerste motorspuiten waren diesels. Pas in de 20er jaren kwamen benzinemotoren in gebruik en die werden op vrachtauto's geplaatst, zodat de paarden overbodig werden.

In de grote steden
In Rotterdam kende men nog geen beroeps, maar wel een heel befaamde vrijwillige brandweer. Uit de jaarverslagen kan worden vastgesteld dat de eerste stoombrandspuit er vóór 1870 aangeschaft moet zijn, want in 1872 werd de tweede stoomspuit in dienst genomen.
Vermoedelijk zal men voor die spuiten de paarden wel gehuurd hebben van particulieren. In 1891 telde men er drie stoomspuiten naast 29 handspuiten en in 1905 waren het er vijf.

Uitrukken Amsterdamse brandweer onmiddellijk na alarm einde 19de eeuw

In Den Haag beschikte men wel over paarden in eigen beheer. Het verslag over 1900 noemt echter geen aantallen. In1902 had de gemeentelijke brandweer een' vast corps' dat ondergebracht was in het Centraal (brandweer) Station'. Dat groepje beroepsbrandweermensen beschikte over 3 éénpaards 4-wielige slangenwagens, een éénpaards handspuit (op een wagen geplaatst), 2 tweepaards stoombrandspuiten, een éénpaards dienstrijtuig voor vervoer van de commandant en een afrijbrik. Voor al dat gerij waren in totaal slechts 4 paarden beschikbaar op dat 'station'. Elders in de gemeente was nog een brandweerpost ge vestigt met een éénpaards slangenwagen en een brandspuit op een door één paard te trekken wagen. Voor beide voertuigen was maar één paard beschikbaar.
Reservepaarden had men niet en als de paarden niet ingezet konden worden, zoals dat in 1904 met 3 ván de 4 paarden het geval was, dan leende men paarden van de gemeentelijke reinigingsdienst. Overigens was het totaal aan voor de brandweer beschikbare paarden in dat jaar op 6 gebracht.

In Amsterdam beschikte men in 1872 over 3 rijdende stoomspuiten maar over paarden was in dat verslag niets te vinden. In 1874 kreeg de toen ingestelde beroepsbrandweer de beschikking over 10 eigen paarden voor de3 stoomspuiten en 2 door paarden te trekken handspuiten. Voorts had men 2 personeelswagens geschikt voor paardentractie. In 1901 kwam er de eerste bespannen mechanische ladder in gebruik.

Aangespannen (rijdende) handbrandspuit van het 'Corps des Sapeurs-Pompiers' te Mulhouse (19de eeuw).

Elders
In de 80er jaren telde het Weense brandweercorps (dat ressorteerde onder de politie} 130 paarden.
.
Een geheel andere ontwikkelingheeft het gebruik van paarden bij de brandbestrijding in Frankrijk gehad. In de l8e eeuw kende men in Parijs waterwagencorporaties, die voor het vervoer van bluswater van paardentrekkracht gebruik maakten. Later kregen de brandweerlieden de bevoegdheid in geval van nood paarden van particulieren te vorderen.
Die bevoegdheid heeft men behouden tot 1870. De Franse speciaal de Parijse brandweer was militair georganiseerd. In 1876 werden de eerste 3 stoomspuiten in Parijs aangeschaft en tevens 12 paarden. Ook ,.mocht men nog, zo nodig,paarden vorderen, maar dan van de omnibusmaatschappijen.

Tot uitrukken gereed: manschappenwagenAmsterdamse brandweer omtrent de eeuwwisseling(hist. topogr. atlas gemeente Amsterdam).

Een aardig stukje brandweerhistorie las ik in een Engels blad. Er was sprake van een 'Pony Fire Brigade' van een zekere mr. Barton uit Ierland, die in de 70er jaren van de 19de eeuw bruine Andalusische Cliftonpony's erop nahield die speciaal waren geoefend voor het trekken van de'Merryweather Squire' stoomspuit. Dat was een bekend merk in die tijd dat ook wel in Parijs werd gebruikt. De machine werd trouwens op het landgoed ook voor andere doeleinden gebruikt. Maar als er een brand bestreden moest worden werden de pony's in fraaie rood lederen tuigen, gesierd met koperen 'beslag', gestoken. De bemanning van de spuit bestond uit huishoudelijk personeel onder leiding van de butler. Op hun hoofd droegen zij de fraaie koperen dragonderhelmen. Men had voor dit doel 5 pony's getraind om in
draf de spuit te trekken en geen angst te tonen voor rook en vlammen.

Nieuwe brandweerkazerne toen de hoofd- stad beroepsbrandweer kreeg (einde 19de eeuw) (hist, topogr, atlasgemeenteAmsterdam).

Altijd paraat
Stoomspuiten waren natuurlijk een hele verbetering maar dan moesten ze wel altijd 'onder stoom' staan,onmiddellijk gereed zijn om water te geven bij aankomst op de plaats van de brand. Maar om van dat nieuwe technische snufje te kunnen profiteren was het eveneens nodig dat het inspannen van paarden zo weinig mogelijk tijd in beslag nam. Iedereen die ervaring heeft met het rijden met aangespannen paarden weet dat het inspannen veel tijd kost,zeker van een tweespan. Welnu, daarop heeft men natuurlijk bij de brandweer een oplossing gevonden. Van mijn prille jeugdjaren in Rotterdam herinner ik me nog vaag het uitrukken van die machtige stoomspuiten, bespannen met woest galopperende paarden, gemend door baardige koetsiers en een man die constant een bel luidde om het verkeer
te waarschuwen. Uit die jaren heb ik onthouden dat men mij vertelde dat de tuigen der brandweerpaarden aan de zoldering van de kazerne, daar waar de spuiten stonden, met behulp van touwen en katrollen waren opgehangen en in geval van alarm op de paardenruggen neer gelaten konden worden. Met slechts enkele hand grepen waren de dieren dan gereed om uit te rukken. Dit heb ik nergens bevestigd kunnen vinden. Maar er zal heus wel eens
over geschreven zijn, al was het alleen maar in erop betrekking hebbende voor schriften. Ook zag ik in een Frans tijdschrift een foto uit 1907 waarop duidelijk afgebeeld stond hoe aan de zolder van een brandweerkazerne vóór de opgestelde spuit de tuigen aan touwen hingen om nadat de paarden uit de pal in de nabijheid gelegen stallen waren gehaald op deze neergelaten konden worden.

Plattegrond van een Parijse brandweerpost omstreeks de eeuwwisseling, waarop men goed kan zien waar de standplaats van de paarden was en hoe de voertuigen, waar- voor zij gespannen werden, staan opgesteld. Men kan zien hoe de paarden bij alarm naar de voertuigen geleid worden. Verklaring der letters: A = uitkijkpost (plattegrond; B = remise waarin de voertuigen stuk voor stuk voor een deur zijn opgesteld; C = slangenwagen; D = stoomspuit; E = ladderwagen; F = standplaatsen der 6 paarden; G = fourage-bergplaatsen; H = trap naar de verdieping, waar plaats is voor 12 manschappen; I = twee glijmasten om snel vanuit de verdieping bij de paarden te kunnen zijn. Maximaal had men op deze wijze 53 seconden nodig om ingespannen klaar te zijn om uit te rukken!

Back Index