Een
Russische parkwagen uit het begin van de 20ste eeuw,de wagen is op zich niet zo
bijzonder,maar wel de manier waarop een paard voorgespannen moest worden. Daartoe
waren beide lamoenbomen voorzien van een houten boog,die beide bomen boven de
paardenschoft met elkaar verbond. Deze boog noemt met 'duga' en werd vrij algemeen
gebruikt in de streken die al spoedig ten oosten van Warschauw beginnen Dat is
nog steeds het geval. Het is eigenlijk niet juist te spreken van lamoenbomen ,omdat
beide bomen geen lamoen vormen,zoals wij dat kennen,maar elk voor zich los aan
het voorstel van wagen of slede zijn bevestigd. Ze kunnen zowel opwaarts ,neerwaarts
en zijwaarts bewegen. Deze wijze van aanspannen zou in de praktijk van het dagelijks
gebruik op de slechte landwegen en in de landbouw ontstaan zijn. Elke verdere
aanspanning gaat uit van een onder de duga lopend paard.
De
snelle vaart van een troika zoals een 19de eeuwse kunstenaar dat zag.
Troika Men kan zowel rechts
al links naast het duga paard een ander paard spannen. De meest bekende aanspanning
is de troika,waarbij aan de rechter en aan de linker kant van dit paard een ander
paard is aangespannen. Men kan ook bij een tweespan rijden waarbij dan slechts
aan een kant (dus aan een zijde) naast het duga paard wordt gezet. Het komt niet
veel voor ,maar in Plasirs Equestres kwam een afbeelding voor waarop tsaar Alexander
II met de tsarina in een slede zitten bespannen met aan de linkerzijde van het
dravende duga paard een galopperend tweede paard. In het werk en in de landbouw
wordt voor lichte wagens gewoonlijk een enkelspan gebuikt. De troika zag men vroeger
meer op het platteland dan in de steden. De bemanning was namelijk te breed voor
smalle straten. Zij wordt wel genoemd een eenspanning voor de wijde vlakte . Het
rijden van de bochten is met de troika aanspanning minder gemakkelijk dan met
de ons vertrouwde Engelse aanspanning. Vandaar dan ook dat de tsarenhof er de
voorkeur aan gaf om in Petersburg met de in het westen van Europa gemakkelijke
aanspanningen te rijden. De Duitse keizer Wilhelm II kreeg einde van de 19de eeuw
van de Russische tsaar een prachtige troika rijtuig met drie paarden cadeau en
hij ging er graag mee uit rijden, maar in de praktijk bleek dat toch in Berlijn
moeilijkheden op te leveren, ook alomdat de Duitse koetsier niet zo vertrouwd
was met het op Russische wijze mennen van zo'n aanspanning. Er gebeurde nogal
wat ongelukken mee en het rijtuig werd al spoedig gedemonteerd, aldus een verhandeling
van Schoenbeck in 'Deutsche Fahrkunde' van omstreeks 1900.
Schematische voorstelling
troika aanspanning. De bijpaarden zijn met de binnenleidsel bijgezet aan een boom
van het voertuig, terwijl de buitenleidsel door de menner wordt gevoerd. Let op
de bevestiging van de zwengen der bijpaarden aan de as achter en de bevestiging
der bomen aan de voor as. (Naar een tekening in Freizeit im Sattel).
Parade en rennen Zoals
gezegd is de troika geen 'standaard aanspanning', maar toch kan iemand,die Moskou
bezoekt er wel eens met een troika gaan rijden. Maar dan niet in de straten van
de Russische hoofdstad maar in het ruime Leninpark, waar men er wandelritjes mee
kan maken zoals in Wenen met de 'Fiaker'. Op deze wijze gingen vroeger de adel
en allen, die zich wilden laten zien, parade rijden. Men kent dat verschijnsel,
in verschillende hoofdsteden zoals in Londen in het Hyde Park ,in Berlijn op de
'Unter den Linden', in Parijs in het Bois de Boulogne en in Wenen in het 'Prater'.
Dan ging het niet om snelheid maar om sierlijkheid, opsmuk en schoonheid; waarbij
natuurlijk de paarden in de eerste plaats de aandacht moesten trekken. In het
midden onder de duga -liep een trotse snelle edele Orlow draver en er naast veelal
paarden met Arabisch bloed. Er worden in Rusland voor de troika's ook nu nog concoursen
uitgeschreven waarbij op sierlijkheid van paarden, tuigen en rijtuig wordt gelet,
maar ook op het gaan der paarden. Het gaat dan echter niet om de snelheid. Aan
allerlei folkloristische zaken wordt eveneens aandacht geschonken.
Populair zijn de rennen met troika's, die op verschillende
plaatsen in de Sovjet Unie gehouden worden, en waarvan de belangrijkste wel zijn
die op de banen van Moskou en Alma Ata.Het gaat dan over afstanden van 1000 ,2400
en 3200 meter. In de postkoetsentijd !begin 19de eeuw) werden in Rusland troika's
gebruikt bij het reizen, zoals in Engeland de Royal Mails en in ons land de Kon.
Paardenpost en van Gend & Loos. Volgens oude bronnen moest een goede trojka
de afstand tussen twee pleisterplaatsen (25-26 km) in één uur kunnen
afleggen. Dat is enorm snel. Op die manier kon men reizend in het oneindige Rusland
toch nog 300-400 km per 24 uur afleggen! Om tegenwoordig de Russische troika in
haar volle glorie te kunnen bewonderen moet men de Landbouwtentoonstelling.
Schematische voorstellen
van een duga aanspanning (naar tekening in 'Freizeit im Sattel)' Boven
1. Ring waardoor de trensteugels van het middelste paard lopen of waaraan de opzetteugel
van dat paard is bevestigd; 2. Duga (doorsnede 4-5 cm); 3. Scharnier
van het houten geraamte van de duga; 4. Overtrek van de duga van leer of
ander stof; 5. Houten gareelspaan, 5 cm dik; 6. Hier kan het gareel min of
meer gespannen worden; 7. Spanriempje; 8. Gareelkussen; 9. Idem;
10. Boom; 11.Riempje waarmede de duga aan de boom wordt bevestigd.
B:
Schematische voorstelling van de aanspanning en het leidselverloop.
C: Linkerhand
van de koetsier met bovenin de linkerleidsel van de Draver en de linkerleidsel
van het linker galopperende paard.
gen te Moskou bezoeken, .waar altijd
aldus de berichten wel tussen de 100 tot 130 troika's uit bijna alle republieken
te samen komen.
Welke galop? Niet alleen
de duga is typisch Russisch maar ook is de wijze waarop zowel het duga-paard als
de bijpaarden worden aangespannen afwijkend van wat wij kennen. Ook de manier
van mennen. In het gewone gebruik voert de koetsier de leidsels van het middenpaard
zoals draverpikeurs hun harddravers sturen en hebben dan ook nog de buitenleidsels
van de bijpaarden in hun hand. Hij voert geen zweep. De buitenleidsels van de
bij paarden kan hij al naar gelang hij er behoefte aan heeft laten vieren. Bij
de rennen gaat dat weer anders: daar staan drie koetsiers achter de paarden, waarvan
er twee de bijpaarden mennen (voornamelijk bestaande uit het voeren van de leidsels)
.Het schijnt heel moeilijk te zijn om dat het aan komt op een goed aangevoeld
samenspel der drie mannen. Het middelste paard geeft het tempo aan in. ..draf.
De beide zijpaarden moeten galopperen. Omtrent de daarbij te lopen galop is niets
voorgeschreven. Het kan dus zowel linker als rechtergalop zijn maar soms komt
het ook voor dat de paarden onderweg van galop verwisselen en zelfs ook wel eens
een tijdje overkruis gaan. Men heeft in het westen nooit veel aandacht aan deze
Russische manier van aanspannen en mennen geschonken, maar zij is interessant.
Boven:
Russische sleden begin 19de e eeuw, ook wel herenslede genoemd, voor korte afstanden.
Onder:
Russische zomerwagen (huurrijtuig, voor korte afstanden). (Museé des arts
et mé- tiers, Parijs).
