In het gebied van de huidige gemeente Sittard-Geleen lagen de oudste boerendorpen van Nederland. 5000 jaar geleden vestigden zich hier de bandkeramiekers. Deze woonden in kleine nederzettingen van 5 tot 15 vrij grote huizen met in totaal zo'n 50 tot 150 inwoners. Hun woningen lagen op de lössgronden nabij de Geleenbeek. Na zo'n 400 jaar hebben deze eerste landbouwers deze regio weer verlaten. Sittard werd in de loop van de 14de eeuw een belangrijke plaats aan de handelsweg tussen het machtige Vlaanderen en het oosten. Bij de Kollenberg houdt het Limburgse heuvellandschap op daar was het voor paarden makkelijker hun zware wagens te trekken.

In Sittard gaan de oudste sporen van bewoning terug tot ca.4000 v.Chr. Sporen uit de Romeinse en Frankische tijd zijn er betrekkelijk zeldzaam.De stad Sittard kreeg in 1243 stadsrechten en in 1292 werd de parochiekerk met de titel St-Petrus Stoel te Antiochië,verheven tot collegiaal met een kapittel van twaalf kanuniken dat tot de Franse tijd bleef bestaan. In 1400 kwam de stad in het bezit van het hertogdom Gulik. De st-Petruskerk regeert nog steeds de stadskern. Deze kerk is een van de meest gave voorbeelden van de Maasgotiek,al zijn de latere gedeelten niet vrij van Branbantse invloeden. Het oudste gedeelte ,het driebeukige schip is gebouwd van baksteen,uiteraard met hardstenen pilaren,de rest is van mergel. De toren is van afwisselend lagen baksteen en mergel. Het koorgestoelte dateert van kort na 1380 en is zodoende de oudste van ons land. Na de uitbreiding van het koor in de 15de eeuw is het gewijzigd. Vooral de gedeeltelijk open gewerkte delen en van het beeldhouwwerk voorziene zijstukken of wangen zijn zeer interessant.

De st.Michielskerk gelegen aan de markt is tussen de jaren 1659 en 1661 door de Dominicanen gebouwd als hun kloosterkerk. Zij is samen met de Augustijnenkerk in Maastricht een van de weinige barokke kerkgebouwen die in de 17de eeuw in het zuiden verrezen.

Geleen werd met o.a. de dorpen Lutterade, Krawinkel en Spaans Neerbeek in 1654 verheven tot graafschap. Limbricht was een vrije rijksheerlijkheid en had daarmee een aparte status. Met de komst van de Franse legers in 1794 vervielen de aparte posities van de diverse plaatsen. Vanaf 1815, toen dit gebied onderdeel ging uitmaken van het Koninkrijk der Nederlanden, is alleen nog sprake van gemeenten.
De voormalig gemeente Sittard is in de loop der tijd ontstaan door samenvoeging van Sittard met Broeksittard (1942), Limbricht (1982) en Munstergeleen (1982).

De voormalig gemeente Born is in 1982 ontstaan door samenvoeging van Grevenbicht, Obbicht-Papenhoven en Born.
In 2001 ontstond Sittard-Geleen uit een fusie van gemeente Sittard, Geleen en Born.Kerken en stadswallen zijn nu een belangrijk erfgoed.